"Het Elementen Huis" wint NOVEM prijsvraag.

Dit ontwerp van een cataloguswoning met een EPC van 0,35 (de wettelijke eis is 1) is het product van een intensieve en integrale samenwerking tussen architect, adviseurs en energiedeskundigen. In een vroegtijdig stadium is het gemeenschappelijke ambitieniveau gedefinieerd waardoor de symbiose tussen architectuur en energieconcepten meer heeft kunnen worden dan alleen de som der delen.

Om een dergelijke woning te is een bepaalde hoeveelheid technisch inzicht nodig. Honderden jaren geleden was de persoon die deze kennis bezat dezelfde als degene die verantwoordelijk was door het ontwerp. Tegenwoordig zijn de taken van deze archaïsche architect verdeeld over een scala aan technische disciplines; milieuadviseur, constructeur, kostencalculator, aannemer, binnenklimaat deskundige en installatieadviseur. Het oorspronkelijke woord techniek is echter afkomstig van het Griekse techné, dat zowel kunst als techniek betekende. Een synthese tussen architectuur en techniek is dan ook het uitgangspunt geweest voor dit ontwerp.

Architectuur zonder Architecten
De titel van het project - het Elementen Huis - is gebaseerd op de contextuele invloeden waaraan de woning zal worden blootgesteld: aarde, water, vuur en lucht. De mens bouwt al duizenden jaren en heeft afhankelijk van locatie, klimaat en aanwezige materialen telkens gepaste oplossingen voor deze invloeden gevonden. Dit heeft geresulteerd in een ‘inheemse’ manier van bouwen die ‘architectuur zonder architecten’genoemd zou kunnen worden. Een dergelijke bouwwijze beïnvloedt bovendien de culturele aspecten die aan een regio of locatie zijn verbonden. Dit maakt een gebouw in de regel bestendiger.

De Duitse cineast Bertold Brecht schreef ooit: “het is misschien een slecht idee om oude en nieuwe wijnen te mengen; maar oude en nieuwe wijsheden gaan opmerkelijk goed samen”. Dit inzicht is als uitgangspunt gehanteerd voor het ontwerp van deze woning. Telkens als er een oplossing gevonden moest worden voor een bepaald probleem, of als er inspiratie nodig was voor integratie van architectuur en techniek, is er eerst gekeken naar de ‘architectuur zonder architecten’ van bepaalde streken die met soortgelijke problemen hadden te kampen. Niet alleen de menselijke bouw is als inspiratiebron gebruikt; ook de dierenwereld heeft in de loop der tijd fascinerende oplossingen voor eeuwenoude problemen gevonden. Het boek Animal Architecture van Karl von Frisch, brengt bijvoorbeeld de wonderbaarlijke en met de tijd geperfectioneerde ventilatiesystemen aan het licht die in termietennesten zijn te vinden.

De Kern van het Concept
De letterlijk kern van het ontwerp is een centraal geplaatste toren waarin de technische elementen van de woning zijn gecentreerd. Zo worden leidingen kort gehouden om warmte verliezen te voorkomen en is een hoge mate van warmtewisseling mogelijk. Bovendien wordt zo het ontwerp van een efficiënt energieconcept vergemakkelijkt.

Deze centrale technische toren bestaat, net als de overige onderdelen van het huis, uit geprefabriceerde elementen. Dit maakt een extreem korte bouwtijd mogelijk. De toren is binnen dit catalogusconcept telkens de grootste gemeenschappelijk deler. Inrichting, materiaalkeuze, grootte van de woning en overige ontwerpparameters zijn variabel gehouden om te worden aangepast aan de wensen van toekomstige bewoners en de unieke randvoorwaarden die de uiteindelijke locatie biedt. Het ingezonden ontwerp voor deze prijsvraag moet dan ook worden gezien als één van de vele mogelijkheden binnen een breed scala aan keuzes. Omdat de kern van het ontwerp in de toren is vastgelegd, is de rest van de woning in hoge mate industrieel, flexibel en demontabel.

Binnenklimaat
Een belangrijke drijfveer achter een aantal ontwerpbeslissingen, is de gewenste kwaliteit van het binnenklimaat. De wanden zijn bijvoorbeeld dampopen uitgevoerd en dankzij de toepassing van een grasdak is een aangenamere luchtvochtigheidsgraad aanwezig. Die andere drijfveer is vanzelfsprekend de wens om een milieuvriendelijk gebouw neer te zetten dat niet alleen met het energiegebruik rekening houd, maar ook met materiaalkeuze.

Het ontwerp is inmiddels aan een aantal ontwikkelende en bouwende partijen gepresenteerd, die allen de hierboven beschreven idealen nastreven. Hoewel er nog goed wordt gekeken naar de uiteindelijke kosten van dit specifieke ontwerp, is de algemene verwachting dat de bouwkosten vergelijkbaar en misschien zelfs lager zullen zijn dan de al bestaande laden-plan systemen. Ook het wegvallen van een aantal subsidies lijkt geen probleem voor de concepten die hier worden gepresenteerd. Een en ander zal echter pas duidelijk worden bij de uitvoering van het eerste Elementen Huis. (Bron: Schildpad en Vrienden Architecten Bureau) SchildpadenVrienden >>